Smartengeldgids

Hier is een uitgebreid en deskundig artikel over de smartengeldgids, speciaal geschreven voor Letselschadevordering.nl.

Wanneer u slachtoffer bent geworden van een ongeval, heeft u vaak recht op een vergoeding voor uw pijn en verdriet. Dit noemen we smartengeld. Om de hoogte van dit bedrag te bepalen, gebruiken juristen en rechters vaak een zogeheten smartengeldgids. Via Letselschadevordering.nl vindt u een gespecialiseerde advocaat die deze gidsen feilloos kan toepassen op uw specifieke situatie. In dit artikel leggen wij u precies uit hoe dit werkt.

Wat is de smartengeldgids?

De smartengeldgids is een overzicht van eerdere rechterlijke uitspraken over immateriële schadevergoedingen. Het is een praktisch hulpmiddel om in te schatten op hoeveel smartengeld u recht heeft na een ongeval. De gids bundelt uitspraken van rechters en categoriseert deze op basis van het type letsel en de ernst daarvan.

In Nederland is de ANWB Smartengeldgids het meest bekende naslagwerk. Daarnaast wordt sinds kort de Rotterdamse Schaal veel gebruikt door rechters. Deze schalen bieden bandbreedtes en oriëntatiepunten. Het is belangrijk te beseffen dat de gids geen wetboek is. Het is een verzameling van jurisprudentie (rechterlijke uitspraken).

Elke letselschadezaak is uniek. Uw pijn, uw verdriet en de impact op uw leven zijn persoonlijk. Daarom is een bedrag uit de gids altijd een indicatie. De advocaat die wij voor u selecteren, gebruikt de smartengeldgids als startpunt. Vervolgens beargumenteert deze specialist waarom uw specifieke situatie misschien wel een hogere vergoeding rechtvaardigt.

Wat zegt de wet?

De wet stelt dat u recht heeft op een vergoeding voor nadeel dat niet in geld is uit te drukken. De basis hiervoor vinden we in het Burgerlijk Wetboek (BW). De wetgever heeft de term ‘smartengeldgids’ zelf niet in de wet opgenomen. De gids is puur een instrument uit de rechtspraktijk om de wettelijke regels toe te passen.

In art. 6:95 BW staat de hoofdregel voor schadevergoeding:
“De schade die op grond van een wettelijke verplichting tot schadevergoeding moet worden vergoed, bestaat in vermogensschade en ander nadeel, dit laatste voor zover de wet op vergoeding hiervan recht geeft.”

Dat ‘andere nadeel’ is uw immateriële schade, oftewel smartengeld. De specifieke voorwaarden hiervoor staan in art. 6:106 BW. Dit artikel bepaalt:
“Voor nadeel dat niet in vermogensschade bestaat, heeft de benadeelde recht op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding: […] b. indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast.”

De wet spreekt over een vergoeding die ‘naar billijkheid’ moet worden vastgesteld. Dit betekent dat het bedrag redelijk en rechtvaardig moet zijn. Omdat ‘billijkheid’ een vaag begrip is, hebben rechters en advocaten de smartengeldgids nodig om hier in de praktijk invulling aan te geven.

Hoe heeft de rechter de smartengeldgids verder ingevuld?

Rechters bepalen uiteindelijk hoe de wettelijke regels in de praktijk worden toegepast. De Hoge Raad heeft enkele arresten gewezen die rechtstreeks bepalen hoe smartengeld wordt vastgesteld.

Smartengeld wordt “naar billijkheid” begroot. In het arrest ECLI:NL:HR:2000:AA8358 (17 november 2000) bepaalde de Hoge Raad dat de rechter rekening houdt met alle omstandigheden — in het bijzonder de aard en de ernst van het letsel en de gevolgen daarvan voor het slachtoffer — en dat hij let op de bedragen die in vergelijkbare gevallen door Nederlandse rechters zijn toegekend. Dat is precies waarom een smartengeldgids (zoals de ANWB Smartengeldgids en de Rotterdamse Schaal) bestaat: die verzamelt vergelijkbare zaken als richtsnoer.

Ook moeilijk objectiveerbaar letsel telt mee. In het bekende whiplash-arrest ECLI:NL:HR:2001:AB2054 (8 juni 2001, Zwolsche Algemeene) oordeelde de Hoge Raad dat het ontbreken van een medisch aantoonbare verklaring voor whiplashklachten niet in de weg staat aan het aannemen van causaal verband, mits de klachten reëel en niet voorgewend zijn. U kunt dus ook voor moeilijk zichtbaar letsel smartengeld claimen.

Smartengeld voor naasten (shockschade). In het Taxibus-arrest ECLI:NL:HR:2002:AD5356 (22 februari 2002) erkende de Hoge Raad dat een naaste die door de directe confrontatie met een ernstig ongeval geestelijk letsel oploopt, recht kan hebben op smartengeld. De Hoge Raad scherpte die maatstaf aan in ECLI:NL:HR:2022:958 (28 juni 2022) en bakende shockschade af van de wettelijke affectieschade-vergoeding voor naasten.

De smartengeldgids in de praktijk

Hoeveel smartengeld u krijgt, hangt af van de ernst van uw letsel. Sinds kort wordt naast de ANWB Smartengeldgids ook de Rotterdamse Schaal veel gebruikt door rechters. Deze schaal biedt duidelijke, geïndexeerde bandbreedtes.

Hieronder vindt u de actuele indicaties voor lichamelijk letsel volgens de Rotterdamse Schaal. Let op: dit zijn indicaties, geen garanties. Het uiteindelijke bedrag wordt naar billijkheid vastgesteld.

Ook voor geestelijk letsel, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS), biedt de schaal duidelijke richtlijnen:

Welke andere schadeposten vergeet u misschien?

Veel slachtoffers zoeken online naar de smartengeldgids. Zij focussen zich op de vergoeding voor pijn en verdriet. Dit is begrijpelijk, maar vaak onvolledig. Smartengeld is slechts één onderdeel van uw totale letselschadeclaim. Er is ook materiële schade. Dit is schade die direct in uw portemonnee voelbaar is.

Een gespecialiseerde letselschadeadvocaat brengt álle schadeposten in kaart. Ook de posten waar u zelf misschien niet aan denkt. Verzekeraars zullen deze posten vaak niet spontaan aanbieden. Hieronder ziet u een overzicht van veel vergeten schadeposten.

Voor veel van deze posten bestaan vaste richtlijnen met normbedragen. Zo geldt voor huishoudelijke hulp een uurtarief van € 13,00 (na de eerste 13 weken; daarvoor weeknormbedragen) en is verlies van zelfwerkzaamheid een vast bedrag per jaar van € 192 tot € 1.531, afhankelijk van uw woonsituatie (Bron: De Letselschade Raad, 2026). Voor reiskosten geldt een vergoeding van €0,33 per kilometer. Een letselschadeadvocaat zorgt ervoor dat geen enkele post over het hoofd wordt gezien. Via Letselschadevordering.nl brengen wij u in contact met een expert die uw volledige schade claimt.

Verschil met verwante begrippen

Het is belangrijk om smartengeld niet te verwarren met affectieschade. Beide zijn vormen van immateriële schade, maar ze zijn bedoeld voor verschillende personen.

Smartengeld is de vergoeding voor het slachtoffer zélf. Het compenseert de pijn, het verdriet en de gederfde levensvreugde van degene die het ongeval heeft meegemaakt.

Affectieschade is een vergoeding voor de naasten van het slachtoffer. Als een slachtoffer ernstig en blijvend letsel oploopt, of overlijdt, hebben de naaste familieleden recht op een vergoeding voor hún verdriet. In tegenstelling tot smartengeld, werkt affectieschade met wettelijk vaste forfaitaire bedragen. Hierover valt niet te onderhandelen.

Hoe wordt het bedrag uit de smartengeldgids berekend?
Het bedrag wordt niet strikt berekend, maar naar billijkheid vastgesteld. De advocaat zoekt in de gids naar eerdere rechtszaken die lijken op uw situatie. De bedragen uit die vergelijkbare zaken vormen de basis voor uw claim.

Is de tegenpartij verplicht de smartengeldgids te volgen?
Nee, de gids is geen wet. Het is een richtlijn. Verzekeraars proberen vaak een lagere categorie aan te houden. Daarom is het cruciaal dat uw letselschadeadvocaat stevig onderhandelt en uw zaak goed onderbouwt.

Kan ik zelf mijn smartengeld claimen met behulp van de gids?
Dat is mogelijk, maar sterk af te raden. De gids bevat complexe juridische taal en medische termen. Zonder juridische kennis is de kans groot dat u akkoord gaat met een te laag bedrag. Wij helpen u bij het vinden van een specialist die dit voor u overneemt.

Kost het inschakelen van een advocaat mij geld?
Nee. In de wet is vastgelegd dat de aansprakelijke partij ook uw redelijke juridische kosten moet vergoeden. De advocaat die wij voor u selecteren, verhaalt zijn of haar kosten direct op de verzekeraar van de tegenpartij.

Hoe lang duurt het voordat mijn smartengeld wordt uitgekeerd?
Dit hangt af van uw herstel. Smartengeld kan pas definitief worden vastgesteld als er sprake is van een medische eindsituatie. Wel kan uw advocaat in de tussentijd alvast een voorschot voor u regelen.

📅 Laatst bijgewerkt: 1-6-2026 · bedragen gecontroleerd voor 2026.